નવી દિલ્હી: ભારતમાં પનીર તરીકે વેચાતા નોન-ડેરી ઉત્પાદનોને લઈને Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI)એ મહત્વપૂર્ણ ડ્રાફ્ટ નિયમ જાહેર કર્યો છે. FSSAIના પ્રસ્તાવ મુજબ દૂધમાંથી મેળવેલા ઘટકો વગર તૈયાર કરવામાં આવતા analogue productsને ‘Paneer’ નામથી રજૂ કરવા પર નિયંત્રણ મૂકવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે.
શું છે ‘Analogue Paneer’?
સામાન્ય રીતે પરંપરાગત પનીર દૂધમાંથી તૈયાર થાય છે. જ્યારે કેટલાક analogue productsમાં દૂધમાંથી મળતા ઘટકોની જગ્યાએ અન્ય non-milk ingredientsનો ઉપયોગ કરીને પનીર જેવું ઉત્પાદન તૈયાર કરવામાં આવે છે.
FSSAIના નવા ડ્રાફ્ટમાં આવા ઉત્પાદનોને ‘Paneer’ તરીકે ઓળખાવવા અંગે ખાસ જોગવાઈ સૂચવવામાં આવી છે. સત્તાવાર દસ્તાવેજમાં દૂધમાંથી મેળવેલા ઘટકોમાંથી ન બનેલા પનીરને અલગથી નિયંત્રિત કરવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે.
FSSAI Analogue Paneer Ban લેબલ અને જાહેરાતમાં પણ બદલાવ આવશે
FSSAIના પ્રસ્તાવનો મહત્વનો ભાગ એ છે કે ‘Analogue in Dairy Context’ કેટેગરી હેઠળ પહેલેથી લાઇસન્સ અથવા રજિસ્ટ્રેશન ધરાવતા ઉત્પાદનોને તેમના નામ, લેબલ અને માર્કેટિંગમાં ‘Paneer’ શબ્દનો ઉપયોગ બંધ કરવો પડશે, જો તે ઉત્પાદન દૂધમાંથી મેળવેલા ઘટકો પર આધારિત ન હોય.
આ નિયમનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રાહકને ઉત્પાદન ખરેખર શું છે તેની વધુ સ્પષ્ટ માહિતી મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
હાલમાં આ નિર્ણય લાગુ થયો નથી
આ સમાચારનો સૌથી મહત્વનો મુદ્દો એ છે કે FSSAIએ હજુ અંતિમ પ્રતિબંધ લાગુ કર્યો નથી. આ Draft Food Safety and Standards (Prohibition and Restrictions on Sales) Amendment Regulations, 2026 છે.
FSSAIએ ડ્રાફ્ટ અંગે સામાન્ય લોકો અને સંબંધિત પક્ષકારો પાસેથી વાંધા તથા સૂચનો મંગાવ્યા છે. સત્તાવાર નોટિફિકેશન મુજબ જાહેર પ્રતિસાદ માટે 60 દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. ત્યારબાદ મળેલા સૂચનોને ધ્યાનમાં લઈને નિયમ અંગે આગળની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે.
ગ્રાહકો માટે તેનો શું અર્થ?
જો આ પ્રસ્તાવ અંતિમ સ્વરૂપમાં મંજૂર થાય છે, તો દૂધમાંથી ન બનેલા analogue productsને પરંપરાગત પનીર તરીકે રજૂ કરવાનું મુશ્કેલ બનશે. ગ્રાહકો માટે ઉત્પાદનનું નામ અને તેની રચના વચ્ચે વધુ સ્પષ્ટતા રહે તેવી વ્યવસ્થા કરવાનો આ પ્રયાસ છે.
ખાસ કરીને પનીર ખરીદતી વખતે ગ્રાહકો માટે પેકેટ પરનું નામ, ઘટકોની યાદી અને લેબલિંગ ધ્યાનથી જોવાનું મહત્વ વધી શકે છે.
અગાઉથી પણ થઈ રહી છે કાર્યવાહી
Analogue dairy productsને લઈને FSSAI અગાઉ પણ નિયમનાત્મક પગલાં અને માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી ચૂક્યું છે. 2025ના FSSAI consultation paperમાં dairy analogue products અંગે નિયમન વધુ કડક બનાવવાની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
આ ઉપરાંત FSSAIના પશ્ચિમ ક્ષેત્રના જાહેરનામામાં cheese analogueને paneer તરીકે વેચવા અંગે પણ કાર્યવાહી કરવાની વાત કરવામાં આવી હતી.
હવે આગળ શું થશે?
હાલ FSSAIનો પ્રસ્તાવ જાહેર ચર્ચા માટે છે. 60 દિવસની પ્રક્રિયા દરમિયાન મળનારા વાંધા અને સૂચનોની સમીક્ષા થયા બાદ અંતિમ નિયમ અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે.
એટલે હાલ “દેશભરમાં analogue paneer પર પ્રતિબંધ લાગુ થઈ ગયો” એવું કહેવું યોગ્ય નથી. હાલમાં FSSAIએ માત્ર દૂધમાંથી ન બનેલા ઉત્પાદનોને ‘Paneer’ નામથી રજૂ કરવા સામે નિયંત્રણનો ડ્રાફ્ટ પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
Lok Vachha News સાથે ગુજરાત અને દેશના મહત્વના સમાચાર માટે જોડાયેલા રહો